Nowe postanowienie TSUE z 10 listopada 2025 r. a sprawy frankowe

Trybunał Sprawiedliwości UE po raz kolejny wypowiedział się w sprawach dotyczących kredytów indeksowanych do CHF. Tym razem nie chodziło jednak o sam mechanizm indeksacji, ale o to, czy sąd krajowy pierwszej instancji może odmówić związania się oceną prawną sądu apelacyjnego, jeżeli uznaje ją za sprzeczną z prawem Unii.

TSUE jednoznacznie potwierdził: TAK – sąd pierwszej instancji ma obowiązek pominąć ocenę sądu wyższej instancji, gdy jest ona sprzeczna z prawem unijnym oraz orzecznictwem TSUE.
To postanowienie ma fundamentalne znaczenie dla tysięcy spraw frankowych.

---

1. Tło sprawy (C-137/25 Woluc)

Sprawa dotyczyła kredytu hipotecznego indeksowanego do franka szwajcarskiego, opartego na tabelach kursowych Banku BPH. W pierwszej instancji Sąd Okręgowy ustalił nieważność umowy z uwagi na abuzywność klauzul przeliczeniowych i indeksacyjnych.

Sąd Apelacyjny uchylił wyrok i nakazał przyjąć, że umowa może trwać dalej po usunięciu jedynie marż kupna/sprzedaży stosowanych przez bank.

Problem polegał na tym, że TSUE w wyroku C-19/20 Bank BPH jasno wskazał, iż nie można „wycinać” nieuczciwych elementów klauzuli, jeżeli zmieniałoby to jej istotę – czyli jeśli nieuczciwy fragment nie stanowi odrębnego zobowiązania podlegającego osobnej ocenie.

Sąd Okręgowy uznał więc, że musi wybrać między obowiązkiem stosowania się do sądu apelacyjnego a obowiązkiem stosowania prawa UE.

---

2. Co orzekł TSUE?

TSUE odpowiedział wprost na dwa zasadnicze problemy.

---

2.1. Czy sąd I instancji musi stosować się do błędnej wykładni sądu apelacyjnego? – NIE

Trybunał stwierdził, że:

Sąd niższej instancji NIE MOŻE stosować się do oceny prawnej sądu odwoławczego, jeśli ocena ta jest sprzeczna z orzecznictwem TSUE.

Obowiązują tu:

• zasada pierwszeństwa prawa UE,

• zasada skuteczności dyrektywy 93/13.

Państwo członkowskie nie może ustanawiać regulacji proceduralnych (np. art. 386 § 6 k.p.c.), które prowadziłyby do stosowania prawa niezgodnego z dyrektywą 93/13.

To oznacza, że polski sąd:

• ma obowiązek pominąć błędną wykładnię sądu apelacyjnego,

• ma obowiązek zastosować prawo UE tak, jak rozumie je TSUE,

• niezależnie od hierarchii sądów krajowych.

---

2.2. Czy sąd I instancji musi najpierw zadać pytanie prejudycjalne? – NIE

TSUE wyjaśnił, że:

• zadanie pytania prejudycjalnego jest prawem, a nie obowiązkiem sądu I instancji,

• sąd może to zrobić, jeżeli ma wątpliwości, ale nie musi, gdy orzecznictwo TSUE jest już jednoznaczne,

• sąd krajowy ma samodzielnie zapewnić pełne stosowanie prawa UE.

To bardzo ważne – oznacza, że sądy nie mogą zasłaniać się wytycznymi sądu wyższej instancji, jeśli naruszają one prawo UE.

---

3. Co to oznacza dla spraw frankowych?

To postanowienie ma ogromne znaczenie dla tysięcy spraw w Polsce. Oto kluczowe wnioski:

---

3.1. Koniec „ratowania” umów przez sądy apelacyjne

Jeżeli sąd apelacyjny próbuje:

• „naprawiać” klauzule poprzez wycinanie marży,

• uznać, że umowa jest ważna po modyfikacji klauzuli,

• sugerować utrzymanie umowy mimo oczywistej abuzywności,

to sąd I instancji nie może przyjąć takich wskazówek, jeśli zmiana prowadzi do naruszenia dyrektywy 93/13.

---

3.2. Dyrektywa 93/13 ma absolutny priorytet

TSUE potwierdził po raz kolejny:

• klauzul abuzywnych nie można „naprawiać”,

• sąd musi je usunąć w całości,

• jeżeli po ich usunięciu umowa nie może obowiązywać – umowa upada w całości,

• a konsument otrzymuje pełną ochronę wynikającą z prawa UE.

---

3.3. Sędziowie I instancji mają pełną autonomię w zakresie prawa UE

Sąd nie musí pytać Trybunału za każdym razem, gdy sąd apelacyjny wydaje błędną ocenę.

Może samodzielnie zastosować:

• wyrok C-260/18 (Dziubak),

• wyrok C-19/20 (Bank BPH),

• wyrok C-520/21 (opłata za korzystanie z kapitału),

• wyrok C-28/22 (bez wynagrodzenia za korzystanie z kapitału także przez konsumenta),

• najnowsze orzeczenia z 2024 i 2025 r.,

• oraz postanowienie C-137/25 (Woluc).

---

4. Znaczenie praktyczne dla kredytobiorców

✔ łatwiejsze unieważnianie umów frankowych

Sąd I instancji nie musi wykonywać instrukcji apelacji, jeśli te zmierzają do utrzymania umowy.

✔ większa ochrona konsumentów

Dyrektywa 93/13 ma chronić konsumenta, a nie bank. TSUE po raz kolejny to potwierdził.

✔ krótsze procesy

Jeżeli sąd I instancji nie musi zadawać pytania prejudycjalnego każdorazowo, sprawy mogą zakończyć się szybciej.

✔ mniej „twórczych” interpretacji sądów apelacyjnych

Sądy apelacyjne nie mogą narzucać rozwiązań niezgodnych z prawem UE.

---

5. Podsumowanie

Postanowienie TSUE z 10 listopada 2025 r. (C-137/25) jest jednym z najważniejszych orzeczeń w zakresie relacji prawa unijnego i krajowego w sprawach konsumenckich, w tym frankowych.

Trybunał jednoznacznie potwierdził:

• pierwszeństwo prawa UE nad prawem krajowym,

• niewiążący charakter oceny prawnej sądu apelacyjnego, jeśli narusza prawo UE,

• brak obowiązku zadawania pytania prejudycjalnego, gdy wykładnia TSUE jest już jasna.

To wyraźna wskazówka: w sprawach o kredyty indeksowane sądy muszą stosować dyrektywę 93/13 zgodnie z jej celem – ochroną konsumenta – nawet jeśli oznacza to sprzeciw wobec oceny sądu wyższej instancji.